JOHN M. KELLY LIBRARY

IN HEttORY OF CARDINAL GEORGE rLAalii' CSB

University of St. Michael's College, Toronto

BIBLIORUM SACRORUM

NOVA ED1TIO

BIBLIORUM SAC RO RUM

IUXTA VULGATAM CLEMENTINAM NOVA EDITIO

BREVIARIO PERPETUO ET CONCORDANTHS AUCTA

ADNOTATIS ETIAM LOCIS

QUI IN MONUMENTIS FIDEI SOLLEMNIORIBUS

ET IN LITURGIA ROMANA

USURPARI CONSUEVERUNT

CURAVIT

ALOISIUS QRAMATICA

TYPIS POLYGLOTTIS VATICANIS

MCMLIX Omnia iura vindicabuntur

Nihil obstat quominus imprimatur. Mediolani, die 31 Maii 1913.

IMPRIMATUR

Mediolani, die 21 Maii 1913.

Sac. Achilles Ratti Revisor Delegatus.

f Andreas C. Card. Ferrari Archiepisc. Mediolanensis

NOVAM HANC BIBLIORVM SACRORVM EDITIONEM

IN VSVM PRAESERTIM SCHOLAR ECCLESIASTICAR COMPARATAM

ATQVE AVXILIIS INSTRVCTAM

AD VERBVM DEI FACILIVS INTELLIGENDVM

TVTIVSQVE INTERPRETANDVM

PIO PP. XI

SACRI PRINCIPATVS AN. vTlT L VERO A SACERDOTIO SVSCEPTO CELEBRANTI

EDITOR

DEVOTISSIME

D. D. D.

PRAEFATIO AD LECTOREM

[Ex editione Vaticana anni MDXCII]

In multis magnisque beneficiis, quae per sa- cram Tridentinam Synodum Ecclesiae suae Deus contulit, id in primis numerandum vi- detur, quod inter tot latinas editiones, divina- rum Scripturarum, solam veterem ac vulgatam, quae longo tot saeculorum usu in Ecclesia probata fuerat, gravissimo decreto authenti- cam declaravit. Nam, ut illud omittamus, quod ex recentibus editionibus non paucae ad hae- reses huius temporis confirmandas licenter de- tortae videbantur, ipsa certe tanta versionum varietas atque diversitas magnam in Ecclesia Dei confusionem parere potuisset. lam enim hac nostra aetate illud fere evenisse constat, quod sanctus Hieronymus tempore suo acci- disse testatus est (a), tot scilicet fuisse exem- plaria, quot codices, cum unusquisque pro arbitrio suo adderet vel detraheret.

Huius autem veteris ac vulgatae editionis tanta semper fuit auctoritas tamque excellens praestan- tia, ut earn ceteris omnibus latinis editionibus longe anteferendam esse apud aequos iudices in dubium revocari non posset. Qui namque in ea libri continentur (ut a maioribus nostris quasi per manus traditum nobis est) partim ex sancti Hieronymi transiatione vel emenda- tione suscepti sunt, partim retenti ex antiquis- sima quadam editione latina, quam sanctus Hieronymus communem et vulgatam (6), san- ctus Augustinus Italam (c), sanctus Gregorius veterem translationem appellat (d).

Ac de veteris quidem huius, sive Italae editionis sinceritate atque praestantia, praeclarum sancti Augustini testimonium exstat in secundo libro d e Doctrina Christiana (e), ubi latinis omni- bus editionibus, quae tunc plurimae circumfere- bantur, Italam praeferendam censuit, quod esset, ut ipse loquitur, ' verborum tenacior cum perspicuitate sententiae '. De sancto vero Hieronymo multa exstant veterum Patrum egre- gia testimonia: eum enim sanctus Augustinus (/) hominem doctissimum ac trium linguarum peritissimum vocat, atque eius translationem ipsorum quoque hebraeorum testimonio vera- cem esse confirmat. Eundem sanctus Grego- rius (g) ita praedicat, ut eius translationem,

fine.

(a) Praef. in Iosue.

(b) S. Hieron. in c. 49 Isaiae.

(c) S. August, lib. 2. Doctr. Christian, c. 14.

(d) S. Gregor. epist. dedicat. ad Leandrum c. 5. in

(e) 5. August, ubi supra.

(f) Lib. 18. de Civitate Dei, c. 43.

(g) Lib 20. Moral. 24.

quam novam appellat, ex hebraeo eloquio cuncta verius transfudisse dicat, atque idcirco dignissimam esse, cui tides in omnibus habeatur. Sanctus autem Isidorus non uno in loco hie- ronymianam versionem ceteris omnibus ante- ponit (A), earn quae ab ecclesiis christianis com- muniter recipi ac probari adfirmat (i), quod sit ' in verbis clarior et veracior in sententiis '. So- phronius quoque, vir eruditissimus, sancti Hie- ronymi translationem non latinis modo, s£d etiam graecis valde probari animadvertens, tanti earn fecit, ut psalterium et prophetas ex Hieronymi versione in graecum eleganti ser- mone transtulerit. Porro qui secuti sunt viri doctissimi, Remigius, Beda, Rabanus, Haymo, Anselmus, Petrus Damiani, Richardus, Hugo, Bernardus, Rupertus, Petrus Lombardus, Ale- xander, Albertus, Thomas, Bonaventura cete- rique omnes, qui his nongentis annis in Ec- clesia floruerunt, sancti Hieronymi versione ita sunt usi, ut ceterae, quae paene innume- rabiles erant, quasi lapsae de manibus theolo- Korum penitus obsoleverint. Quare non irarae- rito catholica Ecclesia sanctum Hieronymum ' doctorem maximum, atque ad Scripturas sacras interpretandas divinitus excitatum ' ita celebrat. ut iam difficile non sit illorum omnium dam- nare Judicium, qui vel tam eximii doctoris lu- cubrationibus non adquiescerunt, vel etiam me- liora aut certe paria praestare se posse con- fidunt.

Ceterum, ne tam fidelis translatio tamque in omnes partes Ecclesiae utilis, vel iniuria tempo rum vel impressorum incuria vel temcre emendantium audacia, ulla ex parte corrum- peretur, eadem sacrosancta Synodus Tridcn- tina illud decreto suo sapienter adiecit, ut haec ipsa vetus ac vulgata editio emenda- tissime, quoad fieri posset, imprimeretur; ne- que ulli liceret earn sine facultate et approba- tione superiorum excudere. Quo decreto simul typographorum temeritati ac licentiae modum imposuit et pastorum Ecclesiae in tanto bono quam diligentissime retinendo et conservando, vigilantiam atque industriam excitavit.

Et quamvis insignium Academiarum theologi in editione vulgata pristino suo nitori restituenda magna cum laude laboraverint ; quia tamen in tanta re nulla potest esse nimia diligentia, et codices manu scripti complures et vetustiores

(h) Lib. 6. Etymol. c. 5. (i) Lib. 1 de Divin. of fie. 12.

Summi Pontificis iussu conquisiti atque in ur- bem advecti erant; et demum, quoniam exse- cutio generalium Conciliorum, et ipsa Scriptu- rarum integritas ac puritas ad curam Aposto- licae Sedis potissimum pertinere cognoscitur; ideo Pius IV Pontifex Maximus pro sua in omnes Ecclesiae partes incredibili vigilantia, lectissimis aliquot sanctae Romanae Ecclesiae cardinalibus aliisque turn sacrarum litterarum, turn variarum linguarum peritissimis viris, earn provinciam demandavit, ut vulgatam editionem latinam, adhibitis antiquissimis codicibus manu scriptis, inspectis quoque hebraicis, graecisque Bibliorum fontibus, consultis denique veterum Patrum commentariis, accuratissime castiga- rent. Quod itidem institutum Pius V prose- cutus est. Verum conventum ilium, ob varias gravissimasque Sedis Apostolicae occupationes iamdudum intermissum Sixtus V divina Pro- videntia ad summum sacerdotium evocatus ardentissimo studio revocavit et opus tandem confectum typis mandari iussit. Quod, cum iam esset excusum et, ut in lucem emitteretur, idem pontifex operam daret, animadvertens non pauca in sacra Biblia preli vitio irrepsisse, quae iterata diligentia indigere viderentur, to- tum opus sub incudem revocandum censuiit atque decrevit. Id vero cum morte praeventus praestare non potuisset, Gregorius XIV, qui post Urbani VII duodecim dierum pontifica- tum Sixto successerat, eius animi intentionem exsecutus, perficere adgressus est, amplissimis aliquot cardinalibus aliisque doctissimis viris ad hoc iterum deputatis. Sed, eo quoque et, qui illi successit, Innocentio IX brevissimo tempore de hac luce subtractis, tandem sub initium pontificatus dementis VIII, qui nunc Ecclesiae universae gubernacula tenet, opus, in quod Sixtus V intenderat, Deo bene iu- vante, perfectum est.

Accipe igitur, christiane lector, eodem Cle- mente summo pontifice adnuente, ex Vaticana ty- pographia veterem ac vulgatam sacrae Scripturae editionem, quanta fieri potuit diligentia castiga- tam : quam quidem, sicut omnibus numeris abso- lutam pro humana imbecillitate adfirmare diffi- cile est, ita ceteris omnibus, quae ad hanc usque diem prodierunt, emendatiorem purioremque es- se, minime dubitandum. Et vero, quam vis in hac Bibliorum recognitione, in codicibus manu scri- ptis, hebraeis graecisque fontibus et ipsis ve- terum Patrum commentariis conferences non mediocre studium adhibitum fuerit; in hac ta-

men pervulgata lectione, sicut nonnulla con- sulto mutata, ita etiam alia, quae mutanda videbantur, consulto immutata relicta sunt; turn quod ita faciendum esse ad offensionem populorum vitandam sanctus Hieronymus non semel admonuit (a); turn quod facile fieri posse credendum est, ut maiores nostri, qui ex he- braeis et graecis latina fecerunt, copiam me- liorum et emendatiorum librorum habuerint, quam ii, qui post illorum aetatem ad nos per- yenerunt, qui fortasse, tam longo tempore identidem describendo, minus puri atque in- tegri evaserunt; turn denique, quia sacrae congregationi amplissimorum cardinalium aliis- que eruditissimis viris ad hoc opus a Sede Apostolica delectis propositum non fuit novam aliquam editionem cudere vel antiquum inter- pretem ulla ex parte corrigere vel emendare, sed ipsam veterem ac vulgatam editionem la- tinam a mendis veterum librariorum, necnon pravarum emendationum erroribus repurgatam suae pristinae integritati ac puritati, quoad eius fieri potuit restituere; eaque restituta, ut quam emendatissime imprimeretur iuxta Con- cilii oecumenici decretum pro viribus operam dare.

Porro in hac editione nihil non canoni- cum, nihil adsciticium,, nihil extraneum appo- nere visum est; atque ea causa fuit, cur liber III et IV Esdrae inscripti, quos inter canoni- cos libros sacra Tridentina Synodus non ad- numeravit; ipsa etiam Manassae regis Oratio, quae neque hebraice, neque graece quidem exstat, neque in manu scriptis antiquioribus invenitur, neque pars est ullius canonici libri, extra canonicae scripturae seriem posita sint, et nullas ad marginem concordantiae (quae posthaec inibi apponi non prohibentur), nullae notae, nullae variae lectiones, nullae denique praefationes, nulla argumenta ad librorum ini- tia conspiciantur. Sed, sicut Apostolica Sedes industriam eorum non damnat, qui concor- dantias locorum, varias lectiones, praefationes s. Hieronymi et alia id genus in aliis editio- nibus inseruerunt; ita quoque non prohibet, quin alio genere characteris in hac ipsa Vati- cana editione eiusmodi adiumenta, pro studio- sorum commoditate atque utilitate in poste- rum adiciantur, ita tamen ut lectiones variae ad marginem ipsius textus minime adnotentur.

(a) Epist. ad Suniam et Fretellam; Praef. Evang. ad Damasum.

XIII

LEGENTIBUS S.

Cum Brixiae adulescentulos in Ecclesiae spem succrescentes in Sacris Litteris erudirem, nullum mihi Bibliorum Sacrorum Vulgatae editionis exemplar praesto esse videbam, quoa viam ad Sacras Scripturas facilius interpretandas atque intelligendas muniret. Et, quoniam eos putabam inutiliter tempus terere, qui incommo- dum aliquod conqueruntur neque eidem student pro viribus mederi, eo vel magis quia querelis iacturam nostram reparare non licet, statueram in novam Bibliorum editionem incumbere, quae huic tantae necessitati utcumque satisfaciens, exemplar quidem Clementinum praeberet, at no- stris temporibus aptatum et iis subsidiis instru- ctum, quae ad Sacras Litteras divulgandas ea- rumque cognitionem adsequendam non parum utilitatis conferant.

Quod ut adipiscerer, utque simul et brevitati et voluminis tenui pretio consulerem, visum est non abs re esse, si vestigiis quorundam ingres- sus, qui vulgares Bibliorum Sacrorum editiones curaverunt, concoodantias undique conquirerem et locos colligerem, sive qui paralleli dicuntur, sive qui in documents fidei et in litutgia ro- mana ab Ecclesia usurpantur, eorumque nota- tionem textui sacro ita apponerem, ut Icgentium oculis simul cum sacra oratione ea interpretatio quodammodo exhiberetur quam authenticam vocant, quae scilicet vel a Deo auctore Scriptu- rarum vel ab Ecclesia prodiit.

Nostra non multum interest difftcultates enar- rare quae huic rei adsequendae obfuerunt, vel summam laborum ac vigiliarum exponere, quam, ut opus perficeretur, sustinui. Siquidem Deus, qui et ' velle ' contulit, dedit et ' perlicere '. Opus Dei gratia, ut ita dicam, ac beneficio concre- tum atque diuturni laboris haud paenitendus fructus utinam curatoribus animarum ceterisque omnibus, quibus copia commentariorum ncn est, et tamen verbum divinum explicare non modo solacium, sed officium et munus est, ali- quid utilitatis et commodi adferre possit!

lis omnibus itaque omissis quae ad huius edi- tionis historiam spectant, aequum esse arbitror si, ut desiderio veri similiter indulgeam eorum qui legunt, pauca dicam de iis rebus quae aut adhibitae sunt ut exemplar maioris utilitatis ac perspicuitatis esset, aut ad exemplar ipsum sunt adiectae.

1. Quid in hac editione ad textum quod at_ tinet factum sit. Norunt omnes textus Bibliorum Sacrorum Vulgatae editionis nullus editori catho- lico edendus praesto esse, praeter ilium qui

anno MDXCII typis Vaticanis, Clemente VIII auctore, prodiit, quique Pontifex Maximus ea cautione in posterum denuo evulgari posse sta- tuit, ut, ' ne minima quidem particula de eo mu- tata, addita vel ab eo detracta, nisi aliquid occurreret quod typographicae incuriae adscri- bendum esset, inviolabiliter observarentur '. Eius tamen natura innixus editionis usuque fretus eorum omnium qui Biblia latine ediderant opti- mum factu arbitratus sum (id quod alibi multis argumentis persuadendum curavi1), si in earn sententiam venirem, verbis illis a Clemente VIII tecta sarctaque fuisse ea omnia quae in textu sacro vere, ut dicitur, substantialia essent, verba nempe, verborum ordinem eaque adiuncta, quae utcumque Scripturae Sacrae significationem vimque attingerent; non ea quae minimi mo- menti et mere accidentalia viderentur et quae sive ad rectam scribendi rationem, quam ortho- graphiam vocant, quaeque, ut ait Quintilianus, ' apud Romanos consuetudini inservit ideoque semper mutata est ', sive ad genus interpunctio- nis spectarent; neque ea quae diversorum tem- porum usibus aptarentur, vel a legibus philolo- giae penderent; quaeque curanda essent, non quo clarior sensus evaderet, sed ne idem a scri- bendi ratione differret, quae apud omnes valet. Cui consilio eo libentius indulsi quo perspectius mihi erat hac in re usum, qui penes aetatis no- strae eruditos homines obtinet, minime differre ab ea ratione scribendi quae temporibus s. Hie- ronymi invalescebat 2_)v Idcirco non modo studui ut unica forma exscriberem quae, in editionibus Clementinis duplici vel triplici adspectu se on'e- runt 3) ; sed eas quoque formas verborum im-

*) Videsis Delle edizioni della Clementina, Monza, 1912, pag. 8 et sqq.

2) Cf. Corpus Scriptorum Ecclesiasticorum Latino- rum, Vindobonae. F. Tempsky, Voll. praesertim LIV et LV.

3) Itaque unica forma exscripsi sequentia verba: be- ryllus, topazius, absinthium, secutus, persecutio, etc.. vertale, mixtus rum ?uis compositis, exsicco, femur, heres et hereditas, hordeum, nuntio cum suis compositis, levi- gate, proelium, sidus, sollicitus, frenum, squaleo cum compositis, lacryma, hiems, nummus, silva, etc. Quia vero Clementina editio plerumque legem phoneticam non negligit. quae mutationem litterae m in n importat, cum littera gutturalis vel dentalis sequatur; pariter quando- que in derivatis ab eo conctractionem invehit duorum i si desinentia alb s incipiat; ei ego legi obsecutus semper ex^ribendum esse censui quanquam. nunquid, eundem, veruntamen. etc. abisti, inisti, praeterisset, etc.

B) SIGLA IN NOTULIS USUM ECCLESIASTICUM DESIGNANTIBUS

FREQUENTIUS ADHIBITA

a. ante

mai. maior (hebd., Ant.)

adv. adversus

Ms., Mss. Missa, -sae

Adv. Adventus

mt. matutinum

All. Alleluia (V.)

Nbr. November

Ant., Antt. Antiphona, nae

nn. nona

A p. App. Apostolus, Apostoll

oct. octava

Aug. Augustus (mensis)

Oct. October

b. beatus, bene; bonus

Of. Offertorium

ben., bened. benedictio

off. officium

br. brevis (L., R.)

ord. or do (Ms. etc.)

bul. bulla

p. parvum (off.), post

c. contra

P. Pont if ex, Paschale (T.)

can. canon

Pass. Passionis (D. vel T.)

Catech. R. Catechismus Romanus

Pnt. Pentecostes

Cf , Cff. Confessor, -res

(P. R.) Pontificate Romanum

Cin. Cine rum (fr. 4)

pr. proprium (off. etc.)

cm. commune

prec. preces

Cm. Communio

prm. prima

cmpl. completorium

prop. propositio

Cn. Canticum

Prpft. Piopheiia

comm. commemoratio

prtm . p o to martyr

Cone. Concilium

Psch. Pascha

cons. consecratio (ecclesiae)

qcq. quacumque

Cp., Cpp. Capitulum, -la

Qdg. Quadragesima

d. dies

Qng. Quinquagesima (D.)

D., Dd. Dominica, -cae

QT. Quattuor Temfjora

ded. dedicatio (ecclesiae)

P , RR. Responsortum, -ria

Df. Defunctus, -orum

R. R.) Rituale Romanum

E., Ep. Episcopus

nt. ritus [sanctum, etc.

Ev. Evangelium

s. ss. sessio, supra, sanctus, -cti, sacro-

Evang. Evangelista

Sctar. Sanctarum (cm.)

fr., frr. feria, -riae

Spbr. Septembris

frl. ferial is

Sptg. Septuagesima (D.)

fs., fss. festum, festa Or. Graduale

SS. Sancti (fs. SS. omnium)

Sxg. Sexagesima (D.)

gr. gratia, -arum (actio)

sxt. sexta

hebd. hebdomada

T. Tempus, Tempora

inf. infra

Tr. Tractus

Int. Introitum

trt. tertia

Inv. Invitaiorium

V., Vv., VV. Versus

I. liber

v., vot. votivum, -va, (off., Ms.)

L., LL. Lectio, -nes

rg, vigilia

ll. laudes

Virg- Virgo, Virgines

M., Mm. Martyr, -res

vsp. vesperae.

PRINCIPALIUM CATECHISM

ROMANI ARGUMENTORUM

INDEX

[Numeri uncis inclusi significant quot para

^raphos editiones Catechismi R. recentiores

in unoquoque capite admittant]

Prooemium generate (13)

Caput 3. De II praecepto (30)

Pars 1. - De Symbolo Apostolorum

» 4. De III praecepto (27)

Caput 1. De symbolo in communi (4)

* 5. De IV praecepto (22)

» 2. De creatione (23)

> 6. De V praecepto (25)

» 3. De Filio Dei (12)

» 7. De VI praecepto (13)

> 4. De eius incarnatione (11)

» 8. De VII praecepto (25)

» 5. De eius passione et morte (16)

> 9. De VIII praecepto 23)

» 6. De eius descensu ad inferos (15)

» 10. De IX et X praecepto (23)

» 7. De eius ascensione (9)

» 8. De eius novissimo adventu (11)

Pars IV. - De oratione Dominica

» 9. De Spiritu Sancto (8)

» 10. De Ecclesia et Communione SS. (27)

Caput 1. De oratione et eius necessitate (4) » 2. De utilitate orationis (11) » 3. De partibus et gradibus orat. (7) » 4. De iis quae petenda sunt (5) » 5. De iis pro quibus orandum est (8)

> //. De remissione peccatorum (12) » 12. De resurrectione carnis (14) » 13. De vita aeterna (13)

Pars II. - De Sacra mentis

» 6. De iis ad quos oratio dirigitur (4)

Caput 1. De sacramentis in genere (31)

» 7. De praeparatione ad orationem (6)

» 2. De baptismo (77)

» 8. De modo et ordine orandi (9)

» 3. De confirmatione (26)

> 9. De prooemio orationis domin'uae (20)

> 4. De eucharistia (81)

» 10. De I petitione (9)

> 5. De paenitentia (79)

» //. De II petitione (19)

» 6. De extrema unctione (16)

» 12. De III petitione (24)

» 7. De ordine (34)

» 13. De IV petitione (23)

» 8. De matrimonio (34)

» 14. De V petitione (23)

Pars II1. - De Praeceptis Decalogi

» 15. De VI petitione (20)

Caput 1. De praeceptis in communi (14)

» 16. De VII petitione 12)

» 2. De I praecepto (24)

» 17. De c Amen » in fine orationis (6)

XVI

LIBER GENESIS

HEBRAICE " BERESITH

|N°principio &creavit Deus caelum et terram. 2 Terra autem erat cinanis et vacua, et tenebrae erant super faciem abyssi, et dspiritus Dei ferebatur super aquas. 3 f'Dixitque Deus : /Fiat lux. Et facta est lux. 4 Et 0vidit Deus lucem quod esset bona et divisit lucem a tenebris. 5 Appellavitque lucem Miem et tenebras *noctem. Factumque est vespere et mane, dies unus. 6 Dixit quoque Deus : Fiat ^firmamentum in medio aquarum et dividat aquas ab aquis. 7 Et fecit Deus firmamentum, 'divisitque aquas, quae erant sub firmamento, ab his '"quae erant super firmamentum. Et factum est ita. 8 Vocavitque Deus firma- mentum caelum. Et factum est vespere et mane, dies secundus.

9 Dixit vero Deus: "Congregentur aquae, quae sub caelo sunt, in locum unum, et appareat arida. Et factum est ita. io Et vocavit Deus aridam terram congregationesque aquarum appellavit maria. Et vidit Deus quod esset bonum. n Et ait: °Germinet terra herbam virentem et facientem semen et lignum pomiferum faciens fructum iuxta genus suum, cuius semen in semetipso sit super terram. Et factum est ita. 12 Et protulit terra herbam virentem et facientem semen iuxta genus suum lignumque faciens fructum et habens unumquodque sementem secundum speciem suam. Et vidit Deus quod esset bonum. 13 Et fa- ctum est vespere et mane, dies tertius.

14 Dixit autem Deus : Fiant luminaria in firmamento caeli et di- vidant diem ac noctem et sint in Psigna et tempora et dies et annos, 15 ut luceant in firmamento caeli et illuminent terram. Et factum est ita. 16 «Fecitque Deus duo luminaria magna : luminare maius, ut praeesset diei, et rluminare minus, ut praeesset nocti, et Stellas. 17 Et posuit eas in firmamento caeli, ut lucerent super terram 18 et spraeessent diei ac nocti et dividerent lucem ac tene- bras. Et vidit Deus quod esset bonum. 19 Et factum est vespere et mane, dies quartus.

20 Dixit etiam Deus: Producant aquae reptile animae viventis, et volatile super terram sub firmamento caeli. 21 Creavitque Deus *cete grandia et omnem animam viventem atque motabilem, quam produxe- rant aquae in species suas, et omne volatile secundum genus suum. Et vidit Deus quod esset bonum, 22 benedixitque eis dicens : "Crescite et multiplicamini et replete aquas maris, avesque multiplicentur super terram. 23 Et factum est vespere et mane, dies quintus.

24 Dixit quoque Deus : vProducat terra animam viventem in genere suo, iumenta et reptilia et bestias terrae secundum species suas. Factumque est ita. 25 Et fecit Deus bestias terrae iuxta species suas et iumenta et omne reptile terrae in genere suo. Et vidit Deus quod esset bonum 26 et ait : ^Faciamus hominem ad ^imaginem et simili- tudinem nostram ; et ~praesit piscibus maris et volatilibus caeli et be- stiis universaeque terrae omnique reptili, quod movetur in terra. 27 Et creavit Deus hominem ad imaginem suam; ad imaginem Dei creavit ilium : "masculum et feminam creavit eos. 28 Benedixitque illis Deus et ait : bCrescite et multiplicamini et replete terram et subicite earn et dominamini piscibus maris et volatilibus caeli et universis animantibus, quae moventur super terram. 29 Dixitque Deus : Ecce dedi vobis omnem herbam adferentem semen super terram et universa ligna, quae habent in semetipsis sementem

LIBER GENESIS

1, I-2Q.

1 ss.] *Conc. Tolet. (a. 447) can.

9;* Cone. Vat. sess. 3, cp. 1,

can. 1, 5. j, 1-2, 2] Prph. in sb. s. 1-27] LL. in Sptg. 1, 2] RR. in Sptg. v. cp. 2. 7. a Jb 38, 4-7; Jo 1, 1-3; Ac 14,

15; Heb 1, 10. b Ps. 32, 6; 135, 5; Ecli 18, 1;

2 Mc 7, 28; Ac 14, 14; 17,

24; Col 1, r6, 17; Heb 11,

3; Ap. 4, 11. c Is 45, 18; Jr 4, 23. cf. Sap d Ps 32, 6. [ii, 18.

2] * Catech. R. I 2, 23. ePs 32, 9-

/ 2 Cor 4,6; Heb 11, 3. g vr. 10, 12, 18, 2i, 25,31. - cf. % Ps 73, 16.

i Ps 103, 20.

ft

ro 8, 30.

j Jb 37, 18; Jr 10, 12; 51, 15. I Pro 8, 27-29.

m Ps 135, 6; 148, 4; Dn 3, 60.

»Jb 38, 8-1 1 ; Ps 32, 7: 34-

SI 135,6; Jr s, 22; 2 Pt 3,5-

0 Ps 103, 14; Is 42,5; Heb 6, 7.

p Ps 103. 19; Jr 10, 2; Ez 32.

7, 8: Jl 2, 30, 31; 3, 15; Mt

24, 29; Lc 21, 25. q Dt 4, 19; Ps 73, 16; 135,7-9- rPs 8, 4; Jb 38, 7.

*Jr si, 35-

t Jb 12, 7, 9; Ps 103, 25, 26. u cp. 8, 17; 9, !•

V CD. 2, 19.

26, 27] v. vr. 1, 2.

x cp. 3, 22; 11, 7; Sap 9, 2. - cf. Is 6, 8.

y cp. 5, 1; 9, 6; Ec 7, 30; Sap 2, 23; Ecli 17, 1; 1 Cor 11, 7; 2 Cor 3, 18; Eph 4, 24; Col 3, 10; Jc 3, 9.

z cp. 9, 2; Ps 8, 7,8; Ecu 17,3.

27. 28} * Catech. R. II 8, jo. 27-2. 10] LL. in fr. 2 p. Sptg. a (all) Mt 19,4; Mr io,6.-cp.

2, 18, 21-23; Ml 2, is, 16. b cp. 8, 17; 9, 1; Ps 126, 3, 127, 3; Ac 17, 26.

(I)

LIBER GENESIS l,3o 3, 7.

Prooemlum (1, 1-2, 3). Deus, caelo et terra creatis (1, 1-31), requiescit septimo die (2, 1-3). 1 Generatlenei caeli et terrae (2, 4-4, 26). Protoparentes formati et in paradiso positi (2, 4-25) serpentis astutia praeceptum Dei transgre-

ccp. 9, 3; Ps 103, 14, is; Ac

14. 16. djb 38, 41; Ps 144. 15. 16; 31] v. vr. 1, 2. [146. 9-

: E

£c 3, 11; 7. 30; Ecli 39, 21; Mr 7.37; iTra 4,4; Jc 1, 17.

2] v. cp. 1, 1, au

a !

tf. Dt 4, 19; Ps 32, 6.

Ex 20, 8-1 1 ; 31, 17; Dt s,

12-14; Heb4,4.-cf. Jos, 17. c 2 Es 9, 14. - cf. Ex 20, 8-11. 3] * Cfl^ecA. 72. /// 4, 9. d cp. Si i; 6, 9; 10, 1; ii, 10,

27; 25, 12, 19; 36 1; 37, 2. e cf. cp. 1, ii, 12. /vr. 15; cp. 3, 23. *Jb 36, 27.

7] v. cp. 1, 1, 2. R. in Sptg. h cp. 3, 23; 18 27; Ps 102, 14;

Ec 12, 7; 1 Cor 15, 47. »cp. 7, 22; Jb 27, 3; 33, 4; Is / (all) 1 Cor 15, 45. [2,22. 8, q] R. in Sptg. 8-10] R. in fs. appar. B. M.

V. 1mm. k\r. 15; cp. 13, 10; Is 51, 3;

Ez 28, 13; Jl 2, 3; Ap. 2, 7. I vr. 15.

m cp. 3, 22; Pro 3, 18; Ap 2, n vr. 17. [7; 22, 2, 14.

0 EcJi 24, 35.

p cf. cp. 10, 7, 29; 25, 18; 1 q Ecli 24, 37. [Rg 15, 7-

r Tb 6, 1; Ecli 24, 35; Dn 10, j v. cp. 15, 19. U-

15-241 LL- in Jr- 3 P- Sptg. 15] * cf. Catech. R. IV 13, 4-

—R. in Sptg. t vr. s; cp. 3, 17,23; Ecli 7, 16. u cp. 3, 1-3; 11, 17; Ecli 17, 6. 17] * Cone. Tr. sess. 5, can. 1.

Ant. in sb. a. Sptg. »Rm 6, 23; 1 Cor 15, 56; Jc

1, 15; 1 Jo S, 16. 18] * v. cp. 1. 27, 28. R. in x cp. 20, 7: 26, 11. iSptg.

y EC4.9; Ecli 36,26: 1 Cor 11,

9; iTm 2, 13. -cf. Ecli 36. 26. z cp. 1, 20, 24; Ps 103, 29. a Ps 8, 7.

20] * Catech. R. II 8, 10. - v. vr. b cp. IS, 12; 1 Rg 26, 12. ii8. 21-23] * R. in Sptg. c Pro 18, 22; Heb 13, 4. 23] * Cone. Tr. sess. 24 de Matr. ocp. 29, 14; Td 9, 2; 2 Rg 5,

1; 19, 13; Ecli 17, 5; Eph S,

28-30. - cf. Ac 17, 26. e 1 Cor 11, 8. 24] * Catech. R. II 8, 24. f (all) Mt 19, 5; Mr 10, 7;

Eph 5, 31. cf. Ps 44, 10;

1 Cor 7, 10, 11. e (all) 1 Cor 6, 16. cf. Ecli « cp. 3, 7, 10, 11. [25, 36.

i v. Ex 32, 25; Is 4, 3-

1-2] * cf. Catech. R. IV is, 6, 7. 1-20] LL. in fr. 4 p. Sptg. et

in js. lmm. Cone, a Ap 12, 9; 20, 2. b Mt 10, 16; 2 Cor 11, 3. c cp. 2, 16; 17. d vr. ij; Jo 8, 44; 2 Cor 11, 3.

cf. Sap. 2, 24. 6] * cf. Catech. R. II 2, 7. e cf. Jc 1, 14. /Ecli 25, 33; 1 Tm 2, 14. g Ecli 42, 13. * vr. 12, 17; Os 6, 7. » vr. 5. ;cp. 2, 25.

generis sui, cut sint vobis in escam 30 et dcunctis animantibus terrae omnique volucri caeli et universis, quae moventur in terra et in quibus est anima vivens, ut habeant ad vescendum. Et factum est ita. 31 eViditque Deus cuncta quae fecerat, et erant valde bona. Et factum est vespere et mane, dies sextus.

2Igitur perfecti sunt caeli et terra et omnis °ornatus eorum. 2 Com- plevitque Deus die septimo opus suum, quod fecerat, et brequievit die septimo ab universo opere quod patrarat. 3 Et cbenedixit diei septimo et sanctificavit ilium, quia in ipso cessaverat ab omni opere suo, quod creavit Deus ut faceret.

* dIstae sunt generationes caeli et terrae, quando creata sunt, in die quo fecit Dominus Deus caelum et terram 5 et eomne virgultum agri, antequam oriretur in terra, omnemque herbam regionis, priusquam germinaret; non enim pluerat Dominus Deus super terram, et /homo non erat, qui operaretur terram ; 6 sed 0fons ascendebat e terra irri- gans universam supernciem terrae. 7 Formavit igitur Dominus Deus hominem hde limo terrae et ^inspiravit in faciem eius spiraculum vitae, et tfactus est homo in animam viventem.

8 Piantaverat autem Dominus Deus fcparadisum voluptatis a prin- cipio, in quo 'posuit hominem quem formaverat. 9 Produxitque Do- minus Deus de humo omne lignum pulchrum visu et ad vescendum suave; mlignum etiam vitae in medio paradisi lignumque nscientiae boni et mali. 10 Et fluvius egrediebatur de loco voluptatis ad irri- gandum paradisum, qui inde dividitur in quattuor capita. n Nomen uni °Phison : ipse est qui circuit omnem terram PHevilath, ubi na- scitur aurum ; 12 et aurum terrae illius optimum est : ibi invenitur bdellium et lapis onychinus. 13 Et nomen fluvii secundi flGehon: ipse est qui circumit omnem terram Aethiopiae. 14 Nomen vero flu- minis tertii '"Tigris: ipse vadit contra Assyrios. Fluvius autem quar- tus ipse est Euphrates.

15 Tulit ergo Dominus Deus hominem, et posuit eum in paradiso vo- luptatis, ut 'operaretur et custodiret ilium, l6praecepitque ei dicens : Ex omni ligno paradisi comede ; 17 wde ligno autem scientiae boni et mali ne comedas ; vin quocumque enim die comederis ex eo xmorte moricris.

18 Dixit quoque Dominus Deus : Non est bonum esse hominem solum; vfaciamus ei adiutorium simile sibi.

19 Formatis igitur, Dominus Deus, de humo cunctis animantibus terrae et universis volatilibus caeli, aadduxit ea ad Adam, ut videret quid vocaret ea; omne enim quod vocavit Adam animae viventis ipsum est nomen eius. 20 Appellavitque Adam nominibus suis cuncta animantia et universa volatilia caeli et omnes bestias terrae. Adae vero non inveniebatur adiutor similis eius. 21 bImmisit ergo Dominus Deus soporem in Adam; cumque obdormisset, tulit unam de costis eius et repJevit carnem pro ea 22 et aedificavit Dominus Deus costam, quam tulerat de Adam, in mulierem et cadduxit earn ad Adam. 23 Dixitque Adam : dHoc nunc os ex ossibus meis, et caro de came mea: haec vocabitur virago, equoniam de viro sumpta est. 24/Qua- mobrem relinquet homo patrem suum et matrem et adhaerebit uxori suae, et #erunt duo in carne una.

25 * Erat autem uterque nudus, Adam scilicet et uxor eius, et *non erubescebant.

3 Sed et °serpens erat bcallidior cunctis animantibus terrae, quae fecerat Dominus Deus. Qui dixit ad mulierem : Cur praecepit vo- bis Deus, ut non comederetis de omni ligno paradisi? 2 Cui respondit mulier: cDe fructu lignorum, quae sunt in paradiso, vescimur; 3 de fructu vero ligni, quod est in medio paradisi, praecepit nobis Deus ne comederemus et ne tangeremus illud, ne forte moriamur. 4 dDixit autem serpens ad mulierem : Nequaquam morte moriemini. 5 Scit enim Deus quod in quocumque die comederitis ex eo aperientur oculi vestri, et eritis sicut dii scientes bonum et malum. 6 eVidit igitur mulier quod bonum esset lignum ad vescendum et pulchrum oculis aspectuque delectabile, et tulit de fructu illius et /comedit ^deditque viro suo, qui ''comedit. 7 Et *aperti sunt oculi amborum. Cumque cognovissent se J'esse nudos, consuerunt folia ficus et fecerunt sibi perizomata.

diuntur (3, 1-7), atque, post Redemptorem promissum, indicta singulis poena (8-20), a paradiso peiluntur (21-24). Generant autem Cain et Abel (4, 1, 2), quorum prior propter pii fratris necem (3-8), a Deo pu-

LIBER GENESIS

8 4,i9.

8 Et, cum audissent vocem Domini Dei deambulantis in paradiso ad auram post meridiem, fcabscondit se Adam et uxor eius a facie Domini Dei in medio ligni paradisi. * Vocavitque Dominus Deus Adam et dixit ei:Ubi es? *• Qui ait: Vocem tuam audivi in pa- radiso et 'timui eo ^quod nudus essem et abscondi me. n Cui dixit: "Quis enim indicavit tibi quod nudus esses, nisi quod ex ligno, de quo praeceperam tibi ne comederes, comedisti? i2 Dixitque Adam: °Mulier, quam dedisti mini sociam, dedit mihi de ligno, et comedi. 13 Et dixit Dominus Deus ad mulierem: Quare hoc fecisti? Quae respondit: ^Serpens decepit me, et comedi.

14 Et ait Dominus Deus ad serpentem : «Quia fecisti hoc, maledictus es inter omnia animantia et bestias terrae: super pectus tuum gra- dieris et terram comedes cunctis diebus vitae tuae. 15 *Inimicitias ponam inter te et mulierem, et *semen tuum etMsemen illius; ipsa vconteret caput tuum. et Hu insidiaberis calcaneo eius. 16 Mulieri quoque dixit: Multiplicabo aerumnas tuas et conceptus tuos; win dolore paries filios et sub viri potestate eris et *ipse dominabitur tui. 17 Adae vero dixit : Quia audisti vocem uxoris tuae et comedisti de ligno, ex quo praeceperam tibi ne comederes, "maledicta terra in opere tuo : bin laboribus comedes ex ea cunctis diebus vitae tuae. 18 Spinas et tribulos germinabit tibi, et comedes herbam terrae. 19 cIn sudore vultus tui vesceris pane, donee drevertaris in terram, de qua sumptus es ; quia epulvis es, et in pulverem reverteris. 20 Et vocavit Adam nomen uxoris suae Heva, eo quod mater esset cunctorum vi- ventium.

21 Fecit quoque Dominus Deus Adae et uxori eius tunicas pelliceas et induit eos 22 et ait : /Ecce Adam quasi unus ex nobis factus est sciens bonum et malum; nunc ergo, ne forte mittat manum suam et sumat etiam de #ligno vitae et comedat et vivat in aeternum, 23 et emisit eum Dominus Deus de paradiso voluptatis, ut 7loperaretur terram, de qua sumptus est. 24 Eiecitque Adam et collocavit ante paradisum voluptatis ^cherubim et flammeum gladium atque versatilem ad custodiendam viam ligni vitae.

4 Adam vero cognovit uxorem suam Hevam, quae concepit et peperit Cain dicens: aPossedi hominem per Deum. 2 Rursumque peperit fratrem eius Abel. Fuit autem Abel pastor ovium et Cain agricola. 3 Factum est autem post multos dies ut offerret Cain 6de fructibus terrae munera Domino ; 4Abel quoque obtulit de cprimogenitis gregis sui et de adipibus eorum, et ^respexit Dominus ad Abel et ad munera eius ; 5 ead Cain vero et ad munera illius non respexit ; iratusque est Cain vehementer, et concidit vultus eius. 6 Dixitque Do- minus ad eum: Quare iratus es? et cur concidit facies tua? 7 Nonne ^si bene egeris, recipies; sin autem male, ^statim in foribus pec- catum aderit? Sed 7lsub te erit appetitus eius, et tu dominaberis illius. 8 Dixitque Cain ad Abel fratrem suum: ^Egrediamur jioras. Cumque essent in agro, consurrexit Cain adversus fratrem suum Abel et 'interfecit eum. 9 Et fcait Dominus ad Cain : Ubi est Abel frater tuus? Qui respondit: *Nescio: num custos fratris mei sum ego? i* Dixitque ad eum: Quid fecisti? Vox sanguinis rratris tui mclamat ad me de terra. U Nunc igitur "maledictus eris super terram, quae aperuit os suum et suscepit sanguinem fratris tui de manu tua. 12 Cum operatus fueris earn, non dabit tibi fructus suos; °vagus et profugus eris super terram. 13 Dixitque Cain ad Dominum: Maior est iniquitas mea, quam ut veniam merear. I4 PEcce eicis me hodie a facie terrae, et a facie taa «abscondar et ero vagus et profugus in terra : romnis igitur, qui invenerit me, occidet me. 15 Dixitque ei Dominus: *Nequaquam ita net; sed omnis qui occiderit Cain *septu- plum punietur. Posuitque Dominus Cain signum, ut non interficeret eum omnis qui invenisset eum. 16 "Egressusque Cain a facie Domini habitavit profugus in terra ad orientalem plagam Eden. 17 Cognovit autem Cain uxorem suam, quae concepit et peperit Henoch; et aedificavit civitatem, vocavitque nomen eius ex nomine (filii sui Henoch. J8 Porro Henoch genuit Irad, et Irad genuit Maviael, et Maviael genuit Mathusael, et Mathusael genuit Lamech. 19 Qui accepit

8-10] R. in fr. 2 to. Sptg. kci. Jb 31, 33; Ps 138, 1-12;

Jr 23, 24. I Sap 17, 10, 11. m vr. 7. v. cp. 2, 25. n 1 To 3, 20.

i2yCatech.R.II 8,26 ;IV 14,15. 0 cp.2, 18; Jb3i,33; Pro 28, 13. P vr. 4: 2 Cor 11,3; * Tm 2, 14. q cf. Ex 21, 29. r Is 65, 25; Mic 7, 17. 14-15] * Catech. R. 1 3, t.

Ant in Js. I mm. Cone. /j] * Pii IX bulla « Ineffabilis

Deus ». * cj. prop. 18

Syn. Pist. a Pio VI damn, s Sap 10, 2.

/Mt 3, 7; 13, 38; Jo 8, 44. wis 7, 14; Mic 5, 3; Mt 1, 23,

25- Lc 1, 34, 35 ; Gal 4. 4;

1 Tm 2, 15. v Rm 16. 20; Heb 2, 14; 1 Jo

5, s; Ap. 20, 1-3, 9-

* Jo 14, 30;* Ap 12 30. Is 26, 17; Jo 16, 21.

14, 34; Eph 5,

y Is 2

z 1 Cor 11, 3;

22-24; 1 Tm 2, 11, 12. /7] * cf- Catech. R. II 5, 65;

IV 9, 8; 13, 5- 17, 18] R. in }s. ss. spin. Cor. Is 24, s. 6.

a cp. s, 20; 19 24, 5. 6.

b Jb s, 7; Ps 126, 2; Ecli 7, 16.

c 2 Th 3, 10, 12.

10,22,21] R. in jr. 2 p.Sptg.et

in expulsione paenit. (P. R.). iob] Ant. in imposit. ciner. djb 10, 9; 34, 15; Ps 103, 29:

145, 4; Ec 12, 7; Sap 2. 3;

1 Mc 2, 63. cf. cp.5, 5;

Rm s, 12; Heb 9, 27. e cp. 2, 7; Ps 102, 14; Ecli 10,

9. v. Ec 3, 20. 21] * cf. Catech. R. IV 9, 8. 23, 24] * cf. Catech. R. IV 0, /vr. 5- 18; it, 17.

|cp. 2, 9. h cp. 4, 2; 9, 20; Ecli 7, 16.

cf. cp. 2. 5. i Ps 17, 10; 103,4; Ez 10, i,ss. 1-16I LL. in jr. 5 p. Sptg. a cf. Pro 8, 22. b v. Lv 2, 12; Nm 18, 12. c v. Nm 18, 17; Pro 3, 9. d Heb 11, 4. cf. Nm 16. 15. e cf. Pro 21, 27. f Ec 8, 12, 13: Is 3, 10, 11 : Rm g cf. Ecli 5, 1; Rm6,i2. [2,6-11. net. Nm 32, 23; Gal 5, 17 *' Ecli 8, 19. jSap. 10, 4; Mt 23, 32, 35;

1 Jo 3, 12, 15; Ju 11. 8, 10] * Catech. R. I 5, 5; III 9-1 i~}R. in Sptg. [6, 14.

k v. Ps 9, 13. / To 8, 44.

m Heb 12, 24. cf. Ap. 6, 10. n Dt 27, 24. cf. Nm 35, 33. oDt 28, 65.

13I * Catech. R. II 5, 6; IV p Jb 15, 20-24. [14, 4.

?4Rg 24, 20; Ps 142, 7; Jr 52,

3. cf. Ps so, 13. f cp. 9, 6; Nm 35, 33; Sap 17, s Nm 35, 19; Ez 18, 23. [11. t Ps 78. 12. « v. vr. 14. 17-55] LL. in fr. 6 p. Sptg.

19] * cf. Catech. R. II 8, 19.

3

LIBER GENESIS 4, 20 6,3.

uvr. is.

xci. Mt 18, 22; Lc 17, 4-

yep. 5, 3- ,

z 1 Par 1, 1: Lc 3, 38.

a cp. 5. 6.

* cp. 12, 8; 21, 33; 3 Kg 18,

24, Ps 104, 1; 115. 13, x7;

Jl 2, 32; Sph 3, 9; Zc 13, 9;

1 Cor i, 2.

a cp. 1, 26, 27; 9, 6; Sap 2,

23; Ecli 17, 1.

£ 1 Cor 15, 49-

4-32] 1 Par 1,1-4; Lc 3.36-38.

c cp. 4, 25-

d cp. 3, 19; Heb 9. 27.

e cp. 4, 26.

5-j/] II. m j£. p. Sptg.

/Ju 14. IS.

£ vr. 24 : cp. 6, 9. cf. Mic 6, 8; Mai 2, 6.

A Ecli 44, 16; 49, 16; Heb 11, 5. cf. 4 Reg 2, 11; Sap 4, 10, 11; Is 57, 1, 2.

*cp. 3, 17-19; 4. 11.

ex 31-8, 2] Prph. in sb. s.

31-6, 15] LL. in Sxg.

} cp. 6, 10.

* cp. 10, 21.

aMt 24 38,

b 1 Pt 3, 19, 20. cf. 2 Es 9,

nitur (9-12). Cain gignit Henoch, unde et Lantech. (13-24). Adae vero nascitur Seth, a quo Enos (25-26). 2. - Generationes Adam (5, 1-6, 8), seu vita et progenies priorum patriarcharum ab Adam ad Noe (5, 1-31), quo

30; Gal 5, 16, 17. Ps 77. 39.

duas uxores : nomen uni Ada et nomen alteri Sella. 20 Genuitque Ada label, qui fuit pater habitantium in tentoriis atque pastorum. 21 Et nomen fratris eius Iubal : ipse fuit pater canentium cithara et organo. 22 Sella quoque genuit Tubalcain, qui fuit malleator et faber in cuncta opera aeris et ferri. Soror vero Tubalcain Noema. 23 Dixit- que Lamech uxoribus suis Adae et Sellae:

Audite vocem meam uxores Lamech;

auscultate sermonem meum; quoniam occidi viarum in vulnus meum et adulescentulum in livorem meum: 24 vseptuplum ultio dabitur de Cain; de Lamech vero septuagies septies. 25 Cognovit quoque adhuc Adam uxorem suam, et peperit filium, vvocavitque nomen eius Seth dicens: Posuit mihi Deus semen aliud pro Abel, quem occidit Cain. 26 Sed et *Seth natus est films, quem vocavit °Enos. Iste coepit ftinvocare nomen Domini.

5 Hie est liber generationis Adam : in die qua creavit Deus homi- nem ad asimilitudinem Dei fecit ilium. 2 Masculum et feminam creavit eos et benedixit illis et vocavit nomen eorum Adam, in die quo creati sunt. 3 Vixit autem Adam centum triginta annis et genuit ad bimaginem et similitudinem suam cvocavitque nomen ejus Seth. 4 Et facti sunt dies Adam, postquam genuit Seth, octingenti anni, genuitque filios et filias. 5 Et factum est omne tempus, quod vixit Adam,